Dyrektywa CER: wymagania i wdrożenie w Polsce
Co dyrektywa CER oznacza dla operatorów w Polsce: kto zostanie podmiotem krytycznym, jakie ma obowiązki i terminy, jakie grożą kary, jak CER łączy się z NIS2 i gdzie w ocenie ryzyka są drony.
Aktualizacja:
W skrócie. Polska wdrożyła dyrektywę CER ustawą, która zmieniła ustawę o zarządzaniu kryzysowym i obowiązuje od 4 lipca 2026 r. Podmiotem krytycznym może zostać tylko operator infrastruktury krytycznej. Pierwsze wpisy na listę podmiotów krytycznych organy mają zrobić do kwietnia 2027 r. Od otrzymania informacji o wpisie biegną terminy: 30 dni na pełnomocnika, 9 miesięcy na ocenę ryzyka, potem 3 miesiące na wdrożenie środków. Każdy podmiot krytyczny jest też podmiotem kluczowym w rozumieniu przepisów wdrażających NIS2.
Czym jest dyrektywa CER
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2557 dotyczy odporności podmiotów krytycznych, czyli firm i instytucji, które świadczą usługi kluczowe dla społeczeństwa i gospodarki. Zastąpiła dyrektywę 2008/114/WE, która straciła moc 18 października 2024 r. (art. 27). Państwa członkowskie miały wdrożyć CER do 17 października 2024 r. (art. 26 ust. 1).
Dyrektywa obejmuje 11 sektorów: energię, transport, bankowość, infrastrukturę rynków finansowych, zdrowie, wodę pitną, ścieki, infrastrukturę cyfrową, administrację publiczną, przestrzeń kosmiczną oraz produkcję, przetwarzanie i dystrybucję żywności (załącznik).
Jak Polska wdrożyła CER
Wdrożyła ją ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 815), ogłoszona 19 czerwca 2026 r. Weszła w życie 14 dni później, 4 lipca 2026 r. (art. 73). Polska zrobiła to więc z około 20-miesięcznym opóźnieniem.
Nowe przepisy są w ustawie o zarządzaniu kryzysowym. Jej najnowszy tekst jednolity (Dz.U. z 2026 r. poz. 574) jeszcze ich nie zawiera, dlatego trzeba czytać go razem z ustawą zmieniającą.
Kto zostanie podmiotem krytycznym
W Polsce działa to w dwóch krokach.
- Wykaz infrastruktury krytycznej. Prowadzi go dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (art. 6r ust. 1). Wykaz jest niejawny (art. 6r ust. 3). Kto ma wpisany obiekt, urządzenie, instalację, sieć, system albo usługę, jest operatorem infrastruktury krytycznej (art. 3 pkt 3a).
- Wykaz podmiotów krytycznych. Również prowadzi go dyrektor RCB (art. 6zo ust. 1). Podmiotem krytycznym jest operator infrastruktury krytycznej wpisany do tego wykazu (art. 3 pkt 1a).
Operator trafia do wykazu podmiotów krytycznych, gdy spełnia cztery warunki naraz (art. 6zp ust. 1): działa w sektorze albo podsektorze z załącznika do ustawy, świadczy co najmniej jedną usługę kluczową, ma infrastrukturę krytyczną w Polsce, a incydent miałby istotny skutek zakłócający dla tej usługi.
Wpis inicjuje organ właściwy dla sektora, na przykład minister do spraw energii (prąd i ciepło), minister do spraw transportu albo, dla banków, KNF (art. 6zk ust. 1 i art. 6zl pkt 3). Operator dostaje informację o wpisie najpóźniej w ciągu 30 dni (art. 6zr ust. 3).
Pierwsze podmioty krytyczne organy mają zidentyfikować i wpisać do wykazu w ciągu 9 miesięcy od wejścia ustawy w życie, czyli do kwietnia 2027 r. (art. 34 ustawy zmieniającej). Dyrektywa dawała na to czas do 17 lipca 2026 r. (art. 6 ust. 1).
Czy to dotyczy Twojej firmy, sprawdzisz w kreatorze CER. Zadaje pięć pytań, a jeśli wpis już nastąpił, liczy terminy obowiązków.
Obowiązki podmiotu krytycznego
Terminy liczy się od dnia, w którym podmiot otrzymał informację o wpisie do wykazu.
| Obowiązek | Termin | Przepis u.z.k. |
|---|---|---|
| Pełnomocnik bezpieczeństwa usługi kluczowej i jego zastępca | 30 dni | art. 6zzd ust. 2 |
| Ocena ryzyka | 9 miesięcy (bankowość i infrastruktura rynków finansowych: 10), potem co najmniej raz na 2 lata | art. 6zt ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 6zze |
| Rozwiązania organizacyjno-techniczne, w tym ochrona fizyczna budynków i terenów | 3 miesiące od oceny ryzyka | art. 6zt ust. 1 pkt 2 i ust. 4 |
| Dokumentacja zintegrowanego systemu zarządzania bezpieczeństwem świadczenia usługi kluczowej | 15 miesięcy | art. 6zu ust. 4 |
| Audyt | co najmniej raz na 3 lata, na własny koszt | art. 6zz ust. 1 |
| Rejestr dostawców krytycznych i ich ocena ryzyka | co najmniej raz w roku | art. 6zzo |
Polska jest tu surowsza niż dyrektywa. CER wymaga oceny ryzyka co najmniej co cztery lata (art. 12 ust. 1), polska ustawa co dwa.
Incydenty. Incydent istotny, czyli taki, który powoduje albo może spowodować istotne obniżenie jakości usługi kluczowej lub przerwę w jej świadczeniu i spełnia progi określone w rozporządzeniu (art. 3 pkt 1g, art. 6zv ust. 4), podmiot zgłasza niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od jego wystąpienia lub wykrycia. Zgłoszenie trafia do organu właściwego dla sektora i dyrektora RCB, do Szefa ABW oraz do krajowego zespołu CSIRT (art. 6zv ust. 1 pkt 4). W ciągu 30 dni od incydentu podmiot przekazuje organowi właściwemu dla sektora i dyrektorowi RCB sprawozdanie z obsługi incydentu (art. 6zv ust. 1 pkt 7).
Sprawdzenie przeszłości. Podmiot może sprawdzać przeszłość pracowników i kandydatów na newralgicznych stanowiskach, osób z bezpośrednim lub zdalnym dostępem do jego budynków, terenów, informacji lub systemów kontroli (także osób spoza firmy, które świadczą mu usługi) oraz audytorów, w tym w rejestrach karnych. Sprawdzenie powtarza się co najmniej raz na 3 lata (art. 6zzc). To uprawnienie, nie obowiązek.
Kary
Kary pieniężne nakłada w drodze decyzji organ właściwy dla sektora (art. 6zzs ust. 1). Zależnie od naruszenia wynoszą od 2 000 do 200 000 zł (art. 6zzr ust. 2 i 3), na przykład:
- brak oceny ryzyka: od 15 000 do 100 000 zł,
- niewdrożone środki bezpieczeństwa: od 15 000 do 150 000 zł,
- niezgłoszony incydent: od 2 000 do 25 000 zł za każdy przypadek,
- brak audytu: od 15 000 do 200 000 zł,
- brak pełnomocnika: od 2 000 do 15 000 zł.
CER a NIS2
NIS2 (dyrektywa (UE) 2022/2555) dotyczy cyberbezpieczeństwa, CER odporności fizycznej i organizacyjnej. W Polsce NIS2 wdrożyła ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 252), ogłoszona 2 marca 2026 r. i obowiązująca od kwietnia 2026 r.
Obie regulacje łączy jedna zasada: każdy podmiot krytyczny jest podmiotem kluczowym w rozumieniu ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, niezależnie od swojej wielkości (art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. c u.k.s.c.). Ma więc obowiązki z obu ustaw. Naruszenia przepisów o cyberbezpieczeństwie karze organ właściwy dla cyberbezpieczeństwa, a za ten sam czyn nie prowadzi się dwóch postępowań (art. 6zzt u.z.k.).
Dwa sektory traktuje się inaczej. Do podmiotów krytycznych z infrastruktury cyfrowej nie stosuje się rozdziałów 11–15 ustawy o zarządzaniu kryzysowym (art. 6zzx), bo ich bezpieczeństwo reguluje przede wszystkim NIS2. Do banków i infrastruktury rynków finansowych rozdziały 11–15 też się nie stosują, ale z wyjątkami: muszą między innymi przeprowadzić ocenę ryzyka, wdrożyć ochronę fizyczną i wyznaczyć pełnomocnika (art. 6zzw). Dyrektywa CER w art. 8 zwalnia wszystkie trzy sektory jednakowo, ale pozwala państwom wymagać więcej, a Polska skorzystała z tego przy bankach.
Drony w ocenie ryzyka
Dyrektywa CER nie wymienia dronów. Każe jednak zapewnić odpowiednią fizyczną ochronę budynków, terenów i infrastruktury krytycznej, z uwzględnieniem na przykład ogrodzeń, barier, monitorowania terenu oraz sprzętu do wykrywania i kontroli dostępu (art. 13 ust. 1 lit. b).
Polska ustawa każe w ocenie ryzyka uwzględnić także zagrożenia antagonistyczne (art. 6zt ust. 1 pkt 1 lit. a), a w środkach ochronę fizyczną budynków i terenów (art. 6zt ust. 1 pkt 2 lit. b). Naszym zdaniem dron nad elektrownią, stacją czy ujęciem wody mieści się w obu.
Komisja Europejska napisała w komunikacie o przeciwdziałaniu zagrożeniom ze strony dronów z 18 października 2023 r. (COM(2023) 659), że przeciwdziałanie takim zagrożeniom powinno zostać uwzględnione w przyszłych ocenach ryzyka na podstawie dyrektywy CER. Komunikat zauważa też, że prywatnym operatorom infrastruktury krytycznej często brakuje prawnego upoważnienia do neutralizowania dronów.
W Polsce zmieniło się to częściowo. Od 4 lipca 2026 r. operator infrastruktury krytycznej może zdecydować, że na czas działań pracowników specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych (SUFO) dopuszcza użycie zagłuszarki. Dotyczy to przypadków z art. 156ze ust. 1 Prawa lotniczego i z dwóch innych ustaw. Wcześniej operator zgłasza ministrowi spraw wewnętrznych, Prezesowi UKE i wojskowemu zarządcy częstotliwości samą możliwość użycia i parametry urządzeń, a po każdym użyciu niezwłocznie ich o tym informuje (art. 6zj u.z.k.). Zwykła ochrona tych uprawnień nie ma. Więcej o tym w poradniku Dron nad zakładem: co zrobić, a czego nie wolno.
Żeby ocena ryzyka dronowego opierała się na faktach, a nie na przypuszczeniach, potrzebne są dane: ile dronów lata nad obiektem, kiedy, jak blisko i skąd startują. Takie dane daje zapis wykrywania. Czujki HARQ odbierają Remote ID i zapisują każdy przelot w archiwum, które można wyeksportować i dołączyć do oceny ryzyka.
Co zrobić już teraz
Jeśli Twoja firma jest operatorem infrastruktury krytycznej albo spodziewa się wpisu:
- Sprawdź, które Twoje usługi mogą zostać uznane za kluczowe i w którym sektorze działasz.
- Wskaż kandydata na pełnomocnika bezpieczeństwa usługi kluczowej. Po wpisie będziesz mieć na to 30 dni.
- Zacznij zbierać dane do oceny ryzyka, także o zagrożeniach antagonistycznych, takich jak drony nad obiektem.
- Ustal ścieżkę zgłaszania incydentów: 24 godziny to mało, gdy nie wiadomo, kto dzwoni do kogo.
- Sprawdź swoje obowiązki z ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Po wpisie do wykazu podmiotów krytycznych będziesz też podmiotem kluczowym.
Szczegóły, takie jak wykaz usług kluczowych, progi incydentów istotnych i wykaz norm dla bezpieczeństwa informacji, ciągłości działania i ochrony fizycznej, określą rozporządzenia Rady Ministrów (art. 6zp ust. 3, art. 6zv ust. 4, art. 6zt ust. 5). Do 23 października 2026 r. nie znaleźliśmy ich w ISAP.
Źródła
Stan prawny na 23 października 2026 r. Przepisy krajowe sprawdziliśmy w ISAP, w aktualnych tekstach jednolitych i w ogłoszonych ustawach zmieniających.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2557 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie odporności podmiotów krytycznych: art. 6 ust. 1, art. 8, art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 1 lit. b, art. 26 ust. 1, art. 27, załącznik.
- Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 574 ze zm.).
- Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 815): art. 34, art. 73 oraz zmiany w ustawie o zarządzaniu kryzysowym (art. 3, 6r, 6zj, 6zk, 6zl, 6zo, 6zp, 6zr, 6zt, 6zu, 6zv, 6zz, 6zzc, 6zzd, 6zze, 6zzo, 6zzr, 6zzs, 6zzt, 6zzw, 6zzx).
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 (NIS2).
- Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 252): art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa.
- Komunikat Komisji w sprawie przeciwdziałania potencjalnym zagrożeniom stwarzanym przez bezzałogowe statki powietrzne, COM(2023) 659 final, 18 października 2023 r.
Poradnik ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. W konkretnej sprawie skonsultuj się z prawnikiem.